Wat met Brussel? - Uitdagende perspectieven voor de hoofdstad

VVB en Davidsfonds geven toekomstscenario's voor Brussel

Publicatie: 3 december 2008

Zie ook: Boekbesprekingen

Quo vadis?

Wat met Brussel?

Ann Peuteman

Knack - 3 december 2008

"Elk scenario voor de toekomst van Vlaanderen moet een belangrijk luik over Brussel bevatten. Daarbij is creativiteit nodig." Dat schrijft Peter De Roover, erevoorzitter van de Vlaamse Volksbeweging (VVB) in het voorwoord bij Wat met Brussel?, een bundel met elf essays van Brusselaars en Brusselkenners over de hoofdstad.

Onder anderen historicus Paul De Ridder, artistiek leider van de Ancienne Belgique Jari De Meulemeester, publicist Derk Jan Eppink, voormalig VUB-rector Els Witte en oud-journalist Frans Crols leverden op verzoek van de VVB en het Davidsfonds een bijdrage. Maar ze waagden zich niet allemaal aan een toekomstscenario voor de stad. Een aantal bijdragen schetst in de eerste plaats de bewogen geschiedenis, die bijwijlen heel verhelderend is met het oog op de huidige ingewikkelde taaltoestand. Anderen onderzoeken dan weer de anatomie van de Brusselse instellingen en sociaaleconomische toestand, wat best interessant is, maar ook nogal wat overlappingen oplevert.

Veel boeiender zijn de essays waarin de auteurs hun visie over de toekomst van de stad uit de doeken doen. Eppink pleit bijvoorbeeld voor een Europees statuut voor Brussel, en Johan Van den Driessche voor de samensmelting van het Vlaams en het Brusselse Gewest. Volgens Philippe Van Parijs van de Pavia-groep bestaat er dan weer geen enkel geloofwaardig scenario waarbij Brussel met Vlaanderen zou samengaan na de opsplitsing van België.

Maar over één ding is haast iedereen het eens: het huidige statuut en de ingewikkelde bestuursstructuur van de hoofdstad zijn op termijn onhoudbaar. Door het hele boek wordt er ook voor gepleit om álle inwoners van Brussel bij de toekomst van de stad te betrekken: Franstaligen en Vlamingen, allochtonen en Europese ambtenaren. Want dat ook de Brusselse bevolking een stem moet hebben in die moeilijke discussie, wordt dezer dagen al te vaak vergeten.

Wat met Brussel? - Uitdagende perspectieven voor de hoofdstad

VVB en Davidsfonds geven toekomstscenario's voor Brussel

Brusselnieuws - 28 november 2008

Voor de twintigste verjaardag van het Brussels Gewest staat in 2009 een hele reeks boeken op stapel. Vlaamse Volksbeweging (VVB) en Davidsfonds vroegen nu al elf auteurs van zeer diverse pluimage hun visie op (de toekomst van) de hoofdstad neer te pennen. Het resultaat is een boeiend overzicht.

Een eigenzinnige, zelfingenomen club die de complexe Brusselse werkelijkheid niet ziet, en ook niet wil zien. Dat is zowat de meest flatterende definitie die in hoofdstedelijke, zelfverklaard progressieve kringen over de Vlaamse Volksbeweging (VVB) te horen valt. Met Wat met Brussel? laat de VVB (die voor Vlaamse onafhankelijkheid pleit) zien dat ze wel oren heeft naar verschillende meningen.

In het boek komen zowel Marc Platel als Els Witte aan het woord, zowel Frans Crols als Philippe Van Parijs. Wat de VVB zelf wil, wordt niet verhuld. VVB-voorman Peter De Roover schrijft: "Wij hopen dat de bijdragen in dit boek mogen helpen om het taboedenken over Brussel te overstijgen, zodat we wegen kunnen vinden om de belangengemeenschap tussen Vlaanderen en zijn hoofdstad voor de toekomst een vorm te geven die de bestaande (dikwijls wederzijdse) achterdocht kan overwinnen."

En Peter Peene, voorzitter van het Davidsfonds, voegt eraan toe: "Niet alleen de politiek weet geen blijf met Brussel. Ook binnen de Vlaamse Beweging is er lang geen eensgezindheid. Sommigen willen Brussel laten vallen, anderen "laten Brussel nooit los." De meeste organisaties hebben geen standpunt, want geen degelijk onderbouwde visie." Klinkt behoorlijk zelfkritisch.

Nogmaals De Roover: "De criteria die doorwogen bij de keuze van auteurs, waren hun doordachte visie op Brussel, hun warme sympathie voor onze hoofdstad en onze voorliefde voor het open debat."

Vijandig gebied

Die liefde voor Brussel neemt vele vormen aan en ontbreekt eigenlijk maar bij één van de elf auteurs: Frans Crols. "Brussel heeft ons nodig, wij kunnen zonder" heet zijn bijdrage veelbetekend - met "ons" bedoelt Crols "de Vlamingen". Crols is voormalig hoofdredacteur van Trends en lid van de denktank In de Warande. Zijn oordeel over Brussel klinkt bijzonder bitter: "De stad keert zich in haar daden vierkant tegen Vlaanderen, een Vlaanderen dat elk jaar zo'n twee miljard euro transfereert naar deze ondankbare, vijandige agglomeratie."

Een heel andere teneur bij de Brusselse historicus Paul De Ridder. De Ridder levert een mooi historisch stuk, bijzonder aangenaam om te lezen in een tijd waarin een begrip als eruditie hoe langer, hoe vreemder in de oren klinkt. De Ridder waarschuwt de Vlamingen voor zelfgenoegzaamheid. Vlaanderen ontvoogdde zich ten koste van Brussel, is een van zijn stellingen. En: "De in Vlaanderen nog al te vaak versmade Brusselaars zijn in feite de eerste en ergste slachtoffers geworden van het meest verfransende regime dat de Zuidelijke Nederlanden ooit gekend hebben: het Belgische."

De Ridder klinkt militant, maar zijn betoog overstijgt verzuring en heimwee. Bij voormalig Wetstraat-journalist Marc Platel daarentegen klinkt vooral heimwee door, zoals in zijn vorig jaar verschenen boek Brussel is ook van ons - Een Vlaamse Randbewoner getuigt. Dat de negentien Brusselse gemeenten nog altijd ontsnappen aan de grootschalige fusieoperatie die in de jaren 1970 het aantal gemeenten reduceerde van 2.300 tot 589, is de Vlaamsgezinde Marc Platel een doorn in het oog: "Vandaag zijn er die volhouden dat het zelfs een Belgische politieke afspraak is om niet aan de 19 Brusselse gemeenten te raken, terwijl de Brusselaars in ruil niet meer zouden proberen te morrelen aan de grenzen van het Brussels geheel. Een afspraak die men alleen van horen zeggen kent."

Philippe Van Parijs is Platels tegenpool. Hij is hoogleraar aan de Franstalige UCL en woordvoerder van de Paviagroep, die pleit voor een federale kieskring. Van Parijs: "Wie in zelfbeschikking gelooft en iets over de toekomst van Brussel te zeggen wil hebben, moet er eenvoudigweg komen wonen. Toch mag je niet redelijk verwachten dat Vlamingen massaal de keuze maken zolang de Brusselse Rand zoveel groener, rustiger, veiliger, kindvriendelijker, goedkoper en Vlaamser blijft."

Van Parijs tekent vier scenario's uit voor een toekomstig Brussel na het uiteenvallen van België. Maar in tegenstelling tot de meeste Brusselse Franstalige politici vindt Van Parijs dat de hoofdstad ook intern orde op zaken moet stellen, niet door een fusie van gemeenten - ook voor hem is dat vreemd genoeg een stap te ver -, maar door een overheveling van bevoegdheden van gemeenten naar Gewest. Maar ook: "De minister-president moet de enige baas van de Brusselse politie worden. En hij moet ook burgemeester van Brussel-stad worden, gereduceerd tot de Vijfhoek en de Europese wijk. Zo wordt het stadhuis opnieuw het symboolgebouw van alle Brusselaars."

Onberekenbaar

Hoe boeiend ook, niet elke bijdragen stemt vrolijk. Zo kaarten Naima Charkaoui en Veerle Huwé van het Minderhedenforum de duale stad en de hoge jeugdwerkloosheid bij etnisch-culturele minderheden aan. Toch is hun conclusie bemoedigend: "Brussel heeft genoeg troeven in huis om ambitieus te mogen zijn."

De elf auteurs samen zijn erin geslaagd de vele facetten voor een toekomstig Brussel te belichten. Johan Van den Driessche van Voka-Brussel zet zwaktes en sterktes van Brussel op een rij; publicist Derk-Jan Eppink ontleedt recente trends in Brussel: internationalisering en islamisering. Historica en voormalig VUB-rector Els Witte belijdt haar geloof in het samenwerkingsfederalisme. Het boek sluit af met het erg mooie 'Brussel en zijn onberekenbare eeuw' van Geert van Istendael.

Zelf willen we eindigen met een citaat uit de tekst van AB-directeur Jari Demeulemeester, die volgens ons goed de ambiguïteit van de Vlaams-Brusselse relatie weergeeft. "Brussel heeft vanzelfsprekend veel meer middelen nodig om aan de veelheid van uitdagingen tegemoet te komen. La capitale de la Belgique begint zich echter steeds meer als een achttiende-eeuwse stadstaat op te stellen: een brandschattersmentaliteit (...), het weren van pottenkijkers, vooral uit Vlaanderen. Of ik nog zoveel van deze stad hou? Als ik haar parken ruik, haar eeuwenoude gemoedelijkheid hoor, haar gastvrijheid beluister, haar onbevangenheid tegenover tientallen andere talen en culturen betast, ja, dan is dat nog steeds mijn stek." Maar tegelijk ziet Demeulemeester "(...) de politieke machteloosheid om voor dit schone plekje een roeping te ontwikkelen tot een zacht wereldstadje op mensenmaat." Hij hoopt voor Brussel op eigentijds schoeisel, en dat kan volgens hem niet zonder de schoenmaker uit het achterland.

Wat met Brussel? - Uitdagende perspectieven voor de hoofdstad, uitg. Davidsfonds i.s.m. VVB, 144 blz., 16,95 euro

"Vlaanderen moet met een groot project naar Brussel"

AB-directeur Jari Demeulemeester doet verrassende voorstellen in nieuw boek

Paul Demeyer

Het Nieuwsblad - 22/11/2008

In het nieuwe boek "Wat met Brussel?" geven elf auteurs hun visie op de toekomst van Brussel. Jari Demeulemeester, algemeen directeur van de Ancienne Belgique, schreef een van de meest opvallende hoofdstukken.

Dit was het meest verrassende in uw bijdrage: u pleit voor een vertegenwoordiging van Vlaanderen in de Brusselse regering.

"Dat is toch de logica zelf. Duizenden Vlamingen komen dagelijks naar Brussel werken. Ze zijn hier van 8uur 'smorgens tot 5uur 'savonds. Dan vind ik dat die groep een observatierecht heeft. Net zoals de Brusselaars toch zeven vertegenwoordigers in het Vlaamse parlement hebben. Drie Vlaamse vertegenwoordigers in de Brusselse regering lijkt me billijk."

Die vertegenwoordiging zal allicht - net als u - ingaan tegen het Brusselse plan om een rijtaks te heffen.

"Eerst dit: ik erken dat er een verkeersprobleem is in Brussel, zoals trouwens in alle grote steden. En ik begrijp dat Brussel meer geld nodig heeft. Maar ga dat toch niet halen bij al die mensen die naar Brussel willen komen werken en daarvoor een auto nodig hebben. Dat is unfair. Het doet me denken aan destijds de Italiaanse stadstaatjes die zelf niet konden rondkomen en dan maar overal tolhuisjes zetten aan de stadspoorten."

Wanneer kreeg u het inzicht dat Brusselaars een ongepast dédain tegenover het Vlaamse hinterland etaleren.

"Ik heb die ergernis al lang. En okay, dat dédain is misschien van alle grootsteden. Parijzenaar zullen ook wel een beetje neerkijken op de mensen uit de provincie. Maar Brussel mag wel niet vergeten dat heel veel van wat hier wordt georganiseerd pas mogelijk is dankzij handenvol geld uit Vlaanderen. Brussel schreeuwt dat het meer geld zal hebben wanneer het 35 gemeentes erbij krijgt. Dan zijn ze uit de problemen. Maar volgens mij moet het anders."

Hoe dan?

"Ik verwijs graag naar de joden die in 1945 in New York arriveerden en zegden: dit is onze stad, wij gaan hiervan nu eens iets maken. Ongeacht het feit dat er toen al zoveel andere nationaliteiten in New York waren. Toch is het hen gelukt, onder andere via de showbiz. Brusselaars moeten zich ook samen achter één project gaan scharen."

U pleit ook voor een Vlaams project in Brussel.

"Zou het nu niet fantastisch zijn indien Vlaams minister-president Kris Peeters een fors bedrag zou vrijmaken om bijvoorbeeld een spectaculaire havenbrug in Brussel te leggen en en passant ook nog eens de havenbocht recht te trekken. Het moet alleszins een project zijn waarvan iedereen spreekt. Vlaanderen zou het gevoel krijgen dat het iets heeft in Brussel en dat is belangrijk. Ik hoor dat genoeg wanneer de Vlaamse ambtenaren naar de AB komen: dat is nu eens iets van ons, zeggen ze dan trots."

"Nu lees ik nooit iets over hoe Vlaanderen eigenlijk Brussel als hoofdstad ziet. Brussels als Europese hoofdstad, daar kunnen we ons iets bij voorstellen. Maar als hoofdstad van Vlaanderen? Vandaar mijn oproep voor een groot project. Maar dan moet Charles Picqué, de Brusselse minister-president, niet zeggen: dank u voor het geld meneer Peeters, we gaan dat zelf wel besteden."

U ziet een instroom van nieuwe no-nonsense Vlamingen. Ze liggen wel wakker van de samenleving en dat is nieuw.

"Dertig jaar geleden kwamen Vlamingen naar Brussel wonen om hier een Vlaams statement te maken. Dat is weggedeemsterd. De nieuwelingen vandaag willen net een bad nemen in de mixiteit die de stad vandaag is. Dan wonen ze in een multiculturele wijk en helpen ze mee straatfeesten te organiseren. En dan zie ik weer de smeltkroes van New York."

U suggereert dat het een bewuste politieke keuze is om bedrijven die laaggeschoolden tewerkstellen te weren uit Brussel.

"Nee, zo scherp formuleer ik het niet. Ik stel wel vast dat het hier tot driemaal langer duurt eer een bedrijf kan starten. Je moet eerst door een bos van reglementeringen. Onlangs hoorde ik nog een gewezen baas van een bekende horecazaak klagen over de papierwinkel die hij door moest om een afwasser in dienst te kunnen nemen. Veel horecazaken laten het dan maar en sluiten om 23uur. Dat is tweemaal nefast: het schaadt het nachtleven in Brussel en ongeschoolden raken aan geen job."

U wilt een tweede Vlaamse schepen in de Brusselse gemeentes.

"Omdat de eerste bijna nooit iets te zeggen heeft. Meestal krijgt hij alleen maar Vlaamse Aangelegenheden. Daarmee kan je niet wegen op een beleid. Dus zeg ik: ze zullen niet anders kunnen dan die tweede Vlaamse schepen een bevoegdheid met enige macht te geven."

Jean De Hertogh is in Brussel Stad Vlaamse schepen. Wat deed hij voor de Vlamingen.

"Hij neemt wel degelijk initiatieven. Ook naar ons toe. Zo schoof hij ons 40.000euro toe voor een muziekproject waarin we anderstaligen integreren."

Wat zou u eerst aanpakken als burgemeester van Brussel?

"Ik zou er eerst voor zorgen dat er weer Nederlandstalige benamingen kwamen bij de stadzichten van schilder Jean-Baptiste Van Moer, die op het gemeentehuis hangen. Ik vind dat Freddy Thielemans zich te weinig laat omringen door Vlamingen. Hij heeft zoveel mensen uit de allochtone gemeenschap rond zich maar amper Nederlandstaligen. Daardoor is hij niet echt op de hoogte van wat er speelt in die groep."

Gaat u ooit in de politiek?

"Ik heb altijd getracht mijn AB-job zo objectief mogelijk uit te oefenen. Zo lang ik hier zit, hou ik dat zo. Maar nadien? Wie weet."

www.vvb.org/winkel

Wat met Brussel?

Zaterdag 15 november organiseerde de Vlaamse Volksbeweging (VVB) en het Davidsfonds het debat met boekvoorstelling "Wat met Brussel?, uitdagende perspectieven voor de hoofdstad". Het evenement ging door in de Hogeschool-Universiteit Brussel (HUB) gelegen in de Stormstraat op een boogscheut verwijdert van de Sint-Goedele en Sint-Michielskathedraal, waar op hetzelfde moment de laatste relikwieën van België samen met Albert II (de man van +6%) het jaarlijkse Te Deum vierden.

Om 10:00 uur werd er gestart onder de leiding van moderator Peter De Roover. De inleiding gebeurde door Peter Peene, voorzitter van het Davidsfonds en Eric Defoort, voorzitter VVB. Daarna was er een betoog van Jan Degadt, hoogleraar Economie aan de Katholieke Universiteit Brussel. Hij publiceerde onder meer over de economische aspecten van de Brusselse problematiek. Jan Degadt had het in zeven punten over de positie van de Vlamingen in het Brussel van vandaag. Daarna volgde de overhandiging van de eerste exemplaren aan de aanwezige auteurs en de samensteller Chris Dewitte.

Om 11 uur was er het debat tussen mede-auteurs Frans Crols(1) en Johan Van den Driessche(2) over de vraag "Een onafhankelijk Vlaanderen met of zonder Brussel?" Alle toekomstscenario's voor Vlaamse onafhankelijkheid moeten een Brusselhoofdstuk bevatten. Tot daar de consensus in Vlaanderen als het over Brussel gaat. Waarna het standpunt zich verdeelt tussen twee uitersten: Vlaanderen moet Brussel loslaten of Vlaanderen laat Brussel niet los. Volgens Johan Van den Driessche, die vooral economische aspecten belichaamde, ligt de toekomst van Brussel in Vlaanderen, maar ook omgekeerd. Brussel kan een troef zijn voor Vlaanderen, alleen doet Vlaanderen te weinig met zijn troeven. Vlaanderen moet er alles aan doen om Brussel te laten draaien als zijn motor, een belangrijke motor voor de groei van de Vlaams Rand en Vlaanderen. Frans Crols daarentegen belichaamde het andere uiterste van de discussie in de Vlaamse beweging. Volgens Crols kan Vlaanderen zonder Brussel, maar kan Brussel niet zonder Vlaanderen. Voor Crols is het "probleem Brussel" een bijkomstigheid en niet de moeite waard om er de toekomst van Vlaanderen door te laten hypothekeren. Brussel die zich in haar daden vierkant tegen Vlaanderen keert, een Vlaanderen dat elk jaar zo'n 2 miljard euro transfereert naar deze ondankbare, vijandige agglomeratie. Alhoewel Crols en Van den Driessche het niet altijd eens waren over het "Wat met Brussel" zijn beide auteurs het wel eens over een onafhankelijk Vlaanderen.

Na het debat en de vragen uit het publiek was het tijd voor de broodjesreceptie waar de talrijke aanwezigen nog konden napraten met de vele vrienden, de aanwezige auteurs en parlementsleden Bart Laeremans (VB), Jan Jambon (N-VA) en Frieda Brepoels (N-VA).

1. FRANS CROLS studeerde toegepaste economische wetenschappen aan de UFSIA. Hij begon als redacteur economie bij Gazet van Antwerpen. Vanaf 1976 werkte hij bij Trends, eerst als redacteur, later als hoofdredacteur en directeur. Sinds zijn pensionering eind 2007 is hij voorzitter van de Adviesraad van Trends. Hij is lid van de Denkgroep In de Warande, die streeft naar een onafhankelijk Vlaanderen, en stichtend lid van de Rubens Stichting, Vlaams Instituut voor Internationale Betrekkingen.

2. JOHAN VAN DEN DRIESSCHE, is vennoot bij het internationaal advieskantoor KPMG Belastingconsulenten en voorzitter van het KPMG EU Tax Centre. Hij is ook voorzitter van vtbKultuur (Kultuur met een knipoog) en ondervoorzitter van de Denkgroep In de Warande, die streeft naar een onafhankelijk Vlaanderen. Verder is hij bestuurder van Hogeschool-Universiteit Brussel (HUB), de fusie van KUBrussel, EHSAL,VLEKHO en HONIM. Hij is ook bestuurder bij VOKA-Comite Brussel en het Huis van het Nederlands in Brussel, en lid van de Vlaamse Luchthavencommissie.

Wat met Brussel? Uitdagende perspectieven voor de hoofdstad met bijdragen van Paul De Ridder: "Belgie heeft Brussel verfranst", Marc Platel: "Ooit was het 'maar' Bruocsells", Els Witte: "Wat te doen? Het Brusselse model opnieuw bekeken", Johan Van den Driessche: "Brussel en Vlaanderen, een economische Siamese tweeling", Frans Crols: "Brussel heeft ons nodig, wij kunnen zonder", Derk-Jan Eppink: "Een Europees statuut voor Brussel", Philippe Van Parijs: "Brussel morgen: vier scenario's zonder taboes en zonder illusies", Naima Charkaoui en Veerle Huwe: "Brussel, een taalkundig en etnisch-cultureel diverse stad", Jari Demeulemeester: "De zuidelijkste stad van de Lage Landen" en Geert Van Istendael: "Brussel en zijn onberekenbare eeuw".

Een uitgave van Davidsfonds Leuven in samenwerking met de Vlaamse Volksbeweging.
Pagina's: 144 blz. - Formaat 14,5 x 22 cm
ISBN 978 90 5826 561 6
Prijs: 16,95 euro
Meer informatie op de webstek van de VVB