Sociale zekerheid in Europa is een lappendeken

Uniform systeem is nog niet voor morgen

Publicatie: 27 december 2004

Een uniform Europees systeem van sociale zekerheid is, zo dat al wenselijk zou zijn, zeker niet voor morgen. De sociale zekerheid in Europa is een echt lappendeken, blijkt uit het jongste verslag van Missoc, het Mutual Information System on Social Protection in the Member States of the European Union, of the European Economic Area and in Switzerland. De grote verscheidenheid doet zich voor op alle domeinen.

Denemarken blijkt erg ver te gaan in de financiering van zijn sociale zekerheid langs fiscale weg. Maar ook in sommige andere landen speelt de fiscaliteit een vrij grote rol. Meestal bestaat de financiering uit een mix van bijdragen (van werkgevers en werknemers), van specifieke taksen en van algemene (fiscale) middelen. In heel wat landen worden de niet-arbeidsgebonden risico's zoals ziekteverzekering en kinderbijslagen in de sociale zekerheid niet gefinancierd door bijdragen op het loon, maar met algemene middelen.

In ons land is dat taboe omdat de Franstaligen er de voorbode in zien van de splitsing van de sociale zekerheid. In bijna alle Scandinavische landen wordt de ziekteverzekering georganiseerd en gefinancierd door de gemeenten. Dat ontkracht de stelling dat de ziekteverzekering om redenen van schaalgrootte niet kan gesplitst worden.

Het pensioenstelsel wordt in alle landen deels gefinancierd door de overheid en deels door werkgevers en werknemers. Er is één uitzondering: in Nederland komt de overheid helemaal niet tussen. Het pensioenstelsel is meestal een combinatie van een repartitiestelsel - de inkomsten van vandaag dekken de uitgaven van vandaag - en kapitalisatiestelsel - de inkomsten van vandaag dienen voor de uitgaven van morgen.
Vaak bestaat het pensioenstelsel uit twee pijlers (wettelijk pensioen en aanvullend pensioen) of drie pijlers, met als derde pijler het individuele pensioensparen, fiscaal aangemoedigd door de overheid.

Een zorgverzekering, die de niet-medische kosten van zorgbehoevenden dekt, bestaat enkel in Denemarken, Duitsland, Luxemburg en Oostenrijk. De financiering gebeurt soms door een taks, soms door een bijdrage op het loon. Over de Vlaamse zorgverzekering rept het Missoc met geen woord.

De zelfstandigen hebben in ons land een socialezekerheidsstelsel dat volledig gescheiden is van het stelsel van werknemers. Enkel Frankrijk kent een zelfde apart stelsel. In andere landen vallen de zelfstandigen onder het algemene stelsel. In nog andere landen vallen de zelfstandigen voor sommige risico's, bijvoorbeeld ziekte, onder het algemene stelsel en voor andere, bijvoorbeeld pensioenen, onder een aparte regeling. Om het nog ingewikkelder te maken: soms zijn zelfstandigen verplicht zich bij die aparte regelingen aan te sluiten, soms is aansluiting vrijwillig.

Tot slot nog dit: ons land blijkt de absolute kampioen te zijn in het vinden van sluipwegen ter financiering van de sociale zekerheid. In ons land blijken niet minder dan een 15-tal bijzondere bijdragen te bestaan ter financiering van de sociale zekerheid. Die gaan van een taks op autoverzekeringen over de omzettaks die de farmacie dient te betalen tot de werkgeverstaks op bedrijfswagens.
Ook Frankrijk is behoorlijk vindingrijk in het invoeren van bijzondere bijdragen ter financiering van de sociale zekerheid. Vijf van de twintig landen in het Missoc-rapport beperken zich tot één bijzondere bijdrage en tien hebben geen sluipwegen nodig.

Stefaan Huysentruyt
© 21-12-2004 Uitgeversbedrijf Tijd NV