Communautarisering sociale zekerheid en solidariteit kunnen samen gaan!

De toewijzing aan de gemeenschappen biedt een uitweg voor de niet rooskleurige toekomst van de SZ.

Publicatie: 18 november 2004

De toekomst van de sociale zekerheid (SZ) in België ziet er niet rooskleurig uit. Noord en Zuid benaderen een aantal dossiers totaal verschillend. De toewijzing van de SZ aan de beide gemeenschappen in het land, met keuzemogelijkheid voor de inwoners van Brussel, biedt een uitweg, stellen GUI CELEN, ROBERT DE BEULE en ERIC PONETTE. De gemeenschappen zullen eigen klemtonen kunnen leggen en het beleid zal aan efficiëntie winnen door de vorming van coherente bevoegdheidspakketten. Beide gemeenschappen zullen worden gestimuleerd tot een zo spaarzaam mogelijk beleid.

De denataliteit is in Vlaanderen sterker uitgesproken dan in Wallonië. Daarom is het belangrijk dat Vlaanderen zijn verantwoordelijkheid voor de toekomst kan nemen door het gezinsbijslagenbeleid zelf in handen te nemen. Voorbeelden in Scandinavische landen leren dat kindvriendelijke financiële maatregelen de nataliteit kunnen bevorderen.

In de gezondheidszorg legt Vlaanderen meer de klemtoon op de eerste lijn, de thuisverpleging, op psychiatrische verzorgingstehuizen, beschutte woonplaatsen, op rust- en verzorgingstehuizen en op de preventie. Wallonië spendeert meer geld aan technische diagnosemiddelen, aan specialistische geneeskunde en aan geneesmiddelen. Vlaanderen neemt bovendien duidelijker zijn verantwoordelijkheid dan Wallonië voor het afremmen van het overaanbod van artsen.

De arbeidsmarkt in Vlaanderen verschilt compleet van die in Wallonië. De werkloosheidsgraad bedraagt in Wallonië het dubbele van die in Vlaanderen en de werkgelegenheidsgraad is in Wallonië 8 procentpunten lager dan in Vlaanderen. Wallonië kent een hoge jongerenwerkloosheid, terwijl Vlamingen te vroeg stoppen met werken. Het unitaire loonbeleid en de unitaire sociale zekerheid houden Wallonië in de knel: ze verzachten de Waalse pijn, maar ze remmen de Waalse economie af. Bij verschillende kwalen passen verschillende remedies. Het arbeidsmarktbeleid, met inbegrip van loon-, werkgelegenheids- en werkloosheidsvergoedingenbeleid, wordt daarom best volledig aan de gemeenschappen toevertrouwd. De financiering van de SZ zal er door worden opgekrikt.

In de nabije toekomst zal de vergrijzing in Vlaanderen nog sterker uitgesproken zijn dan in Wallonië. Als wij onze verantwoordelijkheid willen nemen tegenover onze kinderen en kleinkinderen, moeten we een eigen pensioenbeleid voeren met het accent op de tweede en de derde pijler.

Efficiëntie

Nu is het gezinsbeleid een bevoegdheid van de gemeenschappen. De SZ vormt de hefboom voor dat beleid (het gezinsbijslagenbeleid), maar bleef een bevoegdheid van de federale overheid. Zo ook werd het gezondheidsbeleid in principe toegewezen aan de gemeenschappen, maar de ziektekostenverzekering werd federaal gehouden. Het bejaardenbeleid zit bij de gemeenschappen, het pensioenbeleid bij de federale overheid. Het werkgelegenheidsbeleid zit grotendeels bij de gewesten, maar de werkloosheidsuitkeringen bleven federaal.

Dit ontbreken van coherente bevoegdheidspakketten leidt tot inefficiënt bestuur. Een schrijnend voorbeeld is de gezondheidszorg. De onzinnige splitsing tussen preventie (gemeenschapsbevoegdheid) en ziektekostenverzekering (federale bevoegdheid) leidt in Vlaanderen tot een budgettaire onderwaardering van de preventie tot 1 procent van het budget voor de curatieve gezondheidszorg. Bovendien zijn nu negen ministers in België verantwoordelijk voor gezondheidszorg, terwijl één per gemeenschap zou volstaan.

Wie a zegt, moet ook b zeggen: de SZ-sectoren die aansluiten bij de genoemde bevoegdheden van de deelstaten, moeten volgens het principe van goed bestuur eveneens naar de deelstaten worden overgeheveld.

De toekenning van dotaties door de federale overheid aan de gemeenschappen, in aansluiting met overgehevelde bevoegdheden, heeft een einde gemaakt aan de vroegere federale budgettaire wafelijzerpolitiek in die sectoren. Zo werden de gemeenschappen voor de verantwoordelijkheid gesteld zuinig om te gaan met de toegekende middelen.

De responsabilisering neemt echter nog toe wanneer de gemeenschappen verantwoordelijk worden gesteld voor de verwerving van de middelen. Dan weet de kiezer perfect welke overheid hij kan belonen of straffen op basis van een goed of slecht beleid.

Los daarvan, maar tegelijkertijd, kan de financiering van kinderbijslagen en gezondheidszorg uit de klassieke bron (bijdragen van werkgevers en werknemers) worden weggehaald en kan daarvoor voortaan worden geput uit algemene middelen. Die eerste pijler van de SZ heeft namelijk niets met arbeid te maken. Die operatie zou een loonkostenverlaging voor de bedrijven veroorzaken met gunstig gevolg voor hun concurrentiekracht met buitenlandse bedrijven, evenals voor de werkgelegenheid.

Een versnelde afbouw van de staatsschuld en een geleidelijke communautaire splitsing van die schuld, kunnen voor de financiering van de SZ eveneens perspectieven bieden.

Vlamingen zijn geen egoïsten. Zij moeten wel rekening houden met de achteruitgang van hun welvaart in vergelijking met andere Europese landen en met de solidariteit in de eigen gemeenschap, naar de minderbedeelden en naar de volgende generaties toe.

Niettemin willen we aan de Franse gemeenschap, na de communautarisering van de SZ, een tijdelijk financieel hulpplan voorstellen. Er zijn wel voorwaarden aan verbonden. De Franse gemeenschap moet zich politiek loyaal gedragen tegenover Vlaanderen. Het bedrag moet afnemen in de tijd. Het budget moet worden gebruikt voor economische investeringen in Wallonië en Brussel. Want van de huidige geldtransfers in de SZ wordt noch Wallonië noch Brussel op termijn beter.

De auteurs zijn geneesheer. Ze zijn respectievelijk voorzitter en bestuursleden van het Aktie-Komitee voor een Vlaamse Sociale Zekerheid (AK-VSZ)

18/11/2004
Copyright © De TIJD